De laatste echte mens op het web

De AI-assistent door de ogen van René Descartes

Het internet was ooit onze Bibliotheek van Alexandrië, een direct archief van menselijke kennis en ervaring. Dat archief bestaat niet meer. In plaats daarvan navigeren we nu door een spiegelpaleis waarin de reflecties niet langer uit de realiteit voortkomen, maar uit statistische waarschijnlijkheden. Het jaar 2025 markeert een kantelpunt waar Europol-analisten jaren geleden al voor vreesden: naar schatting negentig procent van de digitale content is nu synthetisch gegenereerd of zwaar gemanipuleerd. We leven niet meer in een informatiemaatschappij, maar in een omgeving die vergelijkbaar is met het gedachtenexperiment van René Descartes uit 1641. Zijn gevreesde ‘Boze Demon’, die hem een illusie van de realiteit voorhield, is niet langer een hypothetisch monster. Het is de architectuur van het web zelf geworden. Deze fundamentele verschuiving in de aard van informatie heeft een ongekende impact op de manier waarop we de waarheid waarnemen en verwerken.

De anatomie van het bedrog

De urgentie van deze crisis is niet altijd zichtbaar in abstracte statistieken, maar manifesteert zich soms in grotesk, bijna lachwekkend incidenten die schrijnend illustreren hoe diep we gezakt zijn. Een treffend voorbeeld hiervan was de publicatie in het wetenschappelijke tijdschrift Frontiers in Cell and Developmental Biology. Het bevatte een peer-reviewed artikel met een anatomisch diagram van een rat. Het dier zat rechtop, had vier enorme testikels en was omringd door onzinlabels zoals ‘testtomcels’ en ‘dissilced’ [1].

Dat zo’n afbeelding door de strenge poortwachters van de wetenschap kon glippen, onthult een verontrustende waarheid. Het toont aan dat zelfs experts last hebben van een vorm van epistemische apathie. Het zag eruit als wetenschap, het had de opmaak van kennis, en dus werd het als waarheid aanvaard. Dit fenomeen raakt direct de kern van moderne ethiek binnen technologie; wanneer systemen zo goed worden in het imiteren van competentie, schakelen we ons kritisch vermogen uit. Het is niet zo dat de AI loog, want een AI kent het begrip waarheid niet. Het systeem hallucineerde simpelweg een statistisch plausibele afbeelding, en wij vielen erin.

Het Habsburgse internet en model-autofagie

De vervuiling van ons informatie-ecosysteem gaat dieper dan incidentele fouten. We koersen af op een fenomeen dat onderzoekers ‘Model Collapse’ noemen, of in beeldender termen de ‘Habsburgse AI’. Net zoals inteelt binnen koninklijke families leidde tot genetische degeneratie, leidt het trainen van nieuwe AI-modellen op data van oude AI-modellen tot digitale misvormingen.

Wanneer generatieve modellen voornamelijk synthetische data consumeren, verdwijnen nuances, zeldzame feiten en menselijke eigenaardigheden uit de output. Wat overblijft is een grijs, gemiddeld residu van de werkelijkheid. Een studie gepubliceerd in Nature waarschuwde al dat modellen zonder verse, menselijke data gedoemd zijn tot een onomkeerbare kwalitatieve achteruitgang [2]. Dit creëert een vicieuze cirkel waarin het onderscheid tussen feit en fictie niet alleen vervaagt, maar waarin het begrip ‘feit’ zelf wordt uitgehold door recursieve algoritmische herhaling. De vraag “wat is waar?” wordt vervangen door “wat is het meest waarschijnlijke gemiddelde?”.

Voor een diepere blik op wat er binnen de modellen gebeurt wanneer ze beginnen te trainen op hun eigen output, lees: Wanneer AI-modellen zichzelf gaan trainen.

Wiskunde als het nieuwe zintuig

Als onze digitale zintuigen ons bedriegen en onze ogen een gegenereerde rat niet meer van een echte kunnen onderscheiden, moeten we vertrouwen op een ander instrumentarium. In dit tijdperk van synthetische media is passieve waarneming niet langer voldoende. We moeten overstappen op actieve, cryptografische verificatie. Hier biedt technologische innovatie de enige uitweg uit de hallucinatie.

De oplossing ligt in standaarden zoals C2PA (Coalition for Content Provenance and Authenticity). Zie dit als een digitaal voedingsetiket voor content. In plaats van naar de afbeelding zelf te kijken, kijkt de software naar de cryptografische signatuur die aan het bestand is gekoppeld. Is deze foto echt gemaakt met een Sony-camera? Is hij bewerkt in Adobe Photoshop? Of is hij volledig gegenereerd door Midjourney?

Deze verschuiving betekent dat we de bewijslast verleggen. We vertrouwen niet langer op “ik zie het, dus het is waar”, maar op de wiskundige zekerheid van de keten van herkomst. Grote technologiebedrijven beginnen deze standaarden inmiddels diepgaand te integreren in browsers en besturingssystemen. Wanneer je in de nabije toekomst een afbeelding ziet zonder dit digitale paspoort, zou je instinctieve reactie diep wantrouwen moeten zijn. De afwezigheid van een certificaat wordt het duidelijkste signaal van mogelijk bedrog [3].

De biologische verankering van de geest

Naast het verifiëren van content moeten we ook de verzender verifiëren. In de digitale ruimte is er geen lichaam om aan te tonen dat er een geest aanwezig is. AI-agents kunnen de beroemde uitspraak Cogito, ergo sum (“ik denk, dus ik besta”) duizend keer per seconde genereren zonder enig bewustzijn van bestaan.

Om te voorkomen dat het internet verandert in een echokamer van bots, zien we de opkomst van ‘Proof of Personhood’-systemen, zoals het omstreden maar groeiende World (voorheen Worldcoin). Via biometrische verificatie, zoals een irisscan, wordt een cryptografisch bewijs geleverd dat een gebruiker een unieke mens is, zonder daarbij noodzakelijkerwijs zijn identiteit te onthullen [4]. Dit creëert in feite een internet met twee snelheden. Aan de ene kant de ‘Verified Zone’, waar mensen met mensen praten en informatie traceerbaar is. Aan de andere kant de ‘Grijze Zone’, een wildernis gedomineerd door bots, hallucinaties en anonieme ruis. Hoewel dit vragen oproept over privacy en centralisatie, lijkt het de enige dam tegen de vloed van synthetische ruis.

Praktische gids voor de moderne scepticus

Hoe navigeer je door deze nieuwe realiteit? Het vraagt om een fundamentele herprogrammering van je online gedrag. De naïeve houding van de begindagen van het internet, waarin informatie gratis en over het algemeen betrouwbaar was, is gevaarlijk geworden.

• Wees lateraal, niet verticaal: lees een website niet van boven naar onder, maar open meteen meerdere tabbladen om de bron en de claim via andere autoriteiten te verifiëren.
• Wantrouw perfectie: menselijke communicatie is rommelig, grillig en vol kleine imperfecties. AI-teksten zijn vaak te glad, te gestructureerd en te rijk aan modewoorden als ‘cruciaal’ en ‘benutten’. Een typefout is tegenwoordig paradoxaal genoeg vaak een bewijs van menselijkheid.
• Eis de keten op: accepteer geen nieuws of afbeeldingen zonder duidelijke bronvermelding of cryptografische watermerken. Vraag jezelf bij elke post af: waar is het digitale paspoort?

Van Cogito naar Verifico

Descartes’ filosofische zoektocht naar zekerheid eindigde met het denken zelf. Onze zoektocht in 2025 moet eindigen met verificatie. We kunnen ons niet langer de luxe permitteren om passieve consumenten van informatie te zijn. De prijs voor de waarheid in een tijdperk van onbeperkte generatie is waakzaamheid.

Dit vraagt om strikte governance op persoonlijk en maatschappelijk niveau, waarbij we niet alleen op onze ogen vertrouwen, maar op de onderliggende wiskundige bewijzen. Het oude adagium was Cogito, ergo sum. In de strijd tegen de digitale demonen van vandaag geldt een nieuwe, hardere wet: Verifico, ergo credo. Ik verifieer, dus ik vertrouw. Alleen door de realiteit actief te herconstrueren met cryptografische zekerheid kunnen we aan de hallucinatie ontsnappen en weer vaste grond onder de voeten krijgen.

Gerelateerde signalen

• De AI-waarschuwing die je niet kunt negeren - Laat zien hoe geruststelling van het publiek kan afleiden van echte waarborgen, hetzelfde falen waardoor synthetische content ongecontroleerd kan toestromen.
• De ethische uitdaging van kunstmatige intelligentie - Verbindt herkomst en proof-of-personhood met governance, omdat ongelijke toegang verificatie verandert in een nieuwe digitale kloof.

Referenties

[1] Oransky I. The “Rat with Four Testicles” Paper and the Crisis of Peer Review. Retraction Watch [Internet]. 2024 [cited 2025 Dec 7]; Available from: https://retractionwatch.com

[2] Shumailov I, Shumaylov Z, Kazhdan Y, et al. The Curse of Recursion: Training on Generated Data Makes Models Forget. Nature [Internet]. 2024 [cited 2025 Dec 7]; Available from: https://www.nature.com/articles/s41586-024-07566-y

[3] C2PA. Technical Specifications for Content Provenance. C2PA.org [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 7]; Available from: https://c2pa.org/specifications/

[4] World. The World Protocol Whitepaper. World.org [Internet]. 2025 [cited 2025 Dec 7]; Available from: https://whitepaper.world.org